Ukryte runy – zagadka z inskrypcji runicznej starego kościoła w Bø (A104)

Bohaterką dzisiejszego wpisu z cyklu ciekawostek runicznych jest jedna z kilku inskrypcji starego kościoła w Bø w norweskim Telemarku. Niestety, nie mam dla Was zdjęcia pokazującego runy – jedyne, jakie udało mi się znaleźć mają tak małą rozdzielczość, że nie widać ani jednego znaku, musicie się zadowolić samym opisem i zdjęciem kościoła, w którym wyryto znaki runiczne:


Stary kościół w Bø, autor: Bohuslen Źródło: Wikipedia.

Inskrypcja jest na pewno średniowieczna; datuje się ją najczęściej na okres około 1150 – 1200:

suæfn banar mer : sot er bna
fion sfinkata : fials ibui
hect ærfaþe : øuk huhis hui(t)i
÷ þrls unsæla ÷ þt sklu raþa

Te cztery linie znaków runicznych układają się w strofę ułożoną za pomocą fornyrðislag – aliteracyjnego metrum, które na pewno znacie z Eddy Poetyckiej. Mamy tu osiem wersów:

Svefn bannar mér
sótt er barna
fjón sunkanda
fjalls íbúi
hest erfaði
ok heys víti
þræls vansæla
þat skulu ráða.

Co można przetłumaczyć jako:

Nie mogę spać, to choroba dziecka, nienawiść pracującego, mieszkańca gór, trud konia i skaza siana, nieszczęście niewolnika. Trzeba to odszyfrować.

Mamy tu więc ukryty szyfr, który ma wskazać przyczynę bezsenności autora inskrypcji. Jak go odczytać? Konieczna jest znajomość znaczenia run i staronordyckiej poetyki – następujące po informacji o problemach ze snem sześć wersów to kenningi, których znaczenie odnajdziemy w staronorweskich i staroislandzkich poematach runicznych. Wskazują 6 znaków runicznych:

choroba dziecka = kaun = k

[wrzód/ropień, nazwany w staronorweskim poemacie runicznym przekleństwem dzieci]

nienawiść pracującego = úr = u

[w obu skandynawskich poematach runicznych pojawia się co prawda deszcz czy mżawka, ale za to w staroangielskim poemacie w opisie ur znajdziemy potężne, rogate zwierzę – tura.  Właśnie takie znaczenie miała runa u w starszym futharku [*ūruz], a stąd już blisko do woła albo innego, ciężko pracującego była domowego]

mieszkańca gór = þurs  = þ

[olbrzym, thurs; opisany w poemacie staroislandzkim jako mieszkaniec skały]

trud konia = reið = r

[jazda, która według obu poematów runicznych najbardziej męczy konie]

skaza siana = úr = u

[w islandzkim poemacie runicznym przy opisie runy u znajdziemy informację, że mżawka niszczy zbiory]

nieszczęście niewolnika = nauð = n

[potrzeba/konieczność; opisana jako tęsknota niewolnicy w poemacie staroislandzkim]

Z połączenia tych liter powstanie nam imię kobiety – kuþrun [Guðrún]. Jak widać to ona była przyczyną bezsenności nieznanego nam autora inskrypcji. Ciekawe, czy stworzył tą zagadkę nie mogąc skupić się na nabożeństwie w kościele, czy geneza powstania inskrypcji jest inna.  Niezależnie jednak od historii jej powstania ciekawie jest poznać kolejny sposób średniowiecznego szyfrowania ukrytych treści za pomocą znaków runicznych.

Żródła:

DEN NORSK-ISLANDSKE SKJALDEDIGTNING udgiven af Kommissionen for det Arnamagnæanske Legat ved Finnur Jónsson, Gyldendal, Nordisk forlag, København og Kristiania (1912-1915)

Spurkland, Terje; I begynnelsen var futhark: Norske runer og runeinnskrifter. Landslaget for norskundervisning (LNU)/Cappelen Akademisk Forlag (2005)

Püttsepp, Kristiina; Kjærlighet på pinne. Vertshusinnskrifter fra norske middelalderbyer. Universitetet i Oslo (2003)

Skaldic Poetry of the Scandinavian Middle Ages

Skaldic Project

Runor

The Rune Poems

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Stwórz darmową stronę albo bloga na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

%d blogerów lubi to: