Kamień runiczny z Skarpåker (Sö 154) – Ragnarök czy raczej nawiązanie do „nowej wiary”?

Dzisiejszym bohaterem cyklu runicznych ciekawostek jest szwedzki kamień znaleziony na błoniach Skarpåker, należących do położonego 18 km na północ od Nyköping dworu Lindö. Inskrypcja nie jest długa, liczy raptem dwa zdania, ale znajdziemy tu kilka ciekawych elementów, takich jak treść, czy charakterystyczne dla regionu Södermanland tzw. runy bez pnia, ale na przykładzie tego kamienia możecie też łatwo zobaczyć, jak – na pierwszy rzut oka niewielka – różnica w odczycie znaków runicznych może rzutować na znaczeniu całej inskrypcji.

Ten liczący około 180 cm wysokości, granitowy kamień ”odkryto” w 1883 roku, chociaż prawdopodobnie pojawił się w źródłach opisujących zabytki runiczne już dwieście lat wcześniej. Niestety, zabytek postanowiono zniszczyć, złożono go ponownie dopiero w roku 1912. Kamień ze Skarpåker datowany jest na początek XI wieku, powstał prawdopodobnie w latach 1010-1040.

Inskrypcja wyryta jest wewnątrz wijącego się wzdłuż krawędzi węża, obramowującego statek, którego maszt przechodzi w krzyż w stylu Ringerike:

1
Kamień runiczny z Skarpåker (Sö 154). Foto: Harald Faith-Ell, 1930-06-18 Źródło: Riksantikvarieämbetet

Mamy tu dość typową inskrypcję, runy są widoczne i czytelne, ale pewnym problemem jest brak znaków przestankowych w drugiej części tekstu, tej zapisanej przy pomocy run bez pnia. I o ile pierwsze ”zdanie” nie pozostawia żadnych wątpliwości, ponieważ wyraźnie widzimy rozdzielne od siebie wyrazy, to drugi fragment jest odczytywany na dwa różne sposoby w zależności od tego, jak rozdzielimy pierwsze dwanaście znaków zapisanych runami bez pnia; wyróżniłam je kursywą:

kunar : raisþi : stain : þansi : at lyþbiurn : sun : sin : iarþsalr ifna uk ubhimin

albo

kunar : raisþi : stain : þansi : at lyþbiurn : sun : sin : iarþ sal rifna uk ubhimin

co w znormalizowanym zapisie będzie wyglądać tak:

Gunnarr reisti stein þenna at Lýðbjôrn, son sinn. Jarðsalr hifna ok upphiminn. (A)
Gunnarr reisti stein þenna at Lýðbjôrn, son sinn. Jôrð skal rifna ok upphiminn.(B)

Gunnar postawił ten kamień na pamiątkę Lydbjörna, swojego syna.

Ziemia pęknie i niebo nad nią (A) / Ziemska sala nieba i niebiosa (B)

Sö_154,_Lindö_gård
Kamień runiczny z Skarpåker (Sö 154). Źródło: Wikipedia, Jssfrk / CC BY-SA

Mamy więc dwie możliwości, z których jedna odwołuje się do tradycji pogańskich, druga natomiast do nowej wiary.  Fragment może bowiem dotyczyć zarówno Ragnaröku, jak i nawiązywać do chrześcijańskiej wizji nieba. Jeśli spojrzymy na przedstawienie końca świata w Eddzie poetyckiej, to natkniemy się na taki opis (fragment w tłumaczeniu Apolonii Załuskiej – Strömberg):

Słońce ciemnieje, ziemia osuwa się w morze,
Spadają z nieba jasne gwiazdy,
Szaleją dymy i ogień, co życie ożywiał,
Płomieni żar wysoko strzela pod niebo.

Mamy tu wizję, którą można przyrównać do pękającej ziemi i nieba, opisanej w inskrypcji runicznej. Z drugiej strony ziemska sala nieba i niebiosa, element związany z chrześcijaństwem, jest równie prawdopodobną wersją; na kamieniu pojawia się przecież charakterystyczny dla nowej wiary krzyż. Możecie więc sami zobaczyć jak bardzo brak znaków przestankowych może wpłynąć na zrozumienie intencji twórcy inskrypcji.

 

Źródła:

Edda Poetycka; tłum. Apolonia Załuska – Strömberg, Zakład Narodowy im. Ossolińskich (1986)

Runic Dictionary

Runinskrifter.net

Wikipedia

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Blog na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

%d blogerów lubi to: