Dziewięć kozłów, dziewięć ogierów, potężne runy i groźba śmierci – kamień ze Stentoften (DR357 / DK Bl3)

Z cyklu runicznych ciekawostek chciałam Wam dziś pokazać jedną z bardziej znanych pranordyckich inskrypcji – kamień runiczny ze Stentoften (DR 357 / DK Bl3). Jak pewnie dobrze wiecie tak stare – a przyjmuje się, że kamień ze Stenoften postawiono mniej więcej między rokiem 520 a 700 – zabytki runiczne nierzadko zawierają treści, które z dzisiejszej perspektywy wydają się bardzo tajemnicze. Tak jest też w przypadku tej inskrypcji. Ale po kolei – kamień znany jest od lat 20. XIX wieku, kiedy to odnaleziono go na brukowanym kawałku ziemi nazywanym Stentoften, niedaleko starych ruin zamku Sölvesborg w szwedzkim Blekinge. Leżał inskrypcją do dołu, otoczony pięcioma innymi głazami, możliwe więc, że był elementem jakiejś grupy monumentów. W 1864 roku kamień przeniesiono do kruchty kościoła św. Mikołaja w Sölvesborg, gdzie znajduje się do dziś.

Sölvesborgs_slott7.jpg
Widok na ruiny zamku Sölvesborg [to ten ceglany okrąg pośrodku]. Autor zdjęcia: L.G.foto. Źródło: Wikipedia

Wymiary tego granitowego głazu to 1,2 m wysokości, około 80 cm szerokości i grubość około 46 cm. Runy umieszczono z jednej strony, znaki mają wysokość 6,5 – 8 cm, a inskrypcja wyryta jest w sześciu rzędach biegnących z dołu do góry, przy czym trzy ostatnie są nieco dłuższe tak, że wyginają się w łuk i ciągną dodatkowo poziomo na szczycie i z boku kamienia:

 

rune05b_223
źródło: Danske Runeindskrifter
Stentoftenstenen.jpg
źródło: Wikipedia

Jak sami widzicie runy są dość dobrze zachowane i w miarę czytelne. Ale przy tak starych inskrypcjach samo rozpoznanie niemal wszystkich znaków runicznych nie oznacza wcale odczytania treści. Dużym problemem jest brak interpunkcji – nie mamy pewności, gdzie kończą i zaczynają się wyrazy czy zdania, do tego dochodzi też język znany tylko z rekonstrukcji. Zacznijmy może od samych znaków runicznych, które przedstawiają się następująco; licząc od pierwszego rzędu po lewej:

rząd 1: niuhAborumR

rząd 2: niuhagestumR

rząd 3: hAþuwolAfRgAf j

rząd 4: hAriwolAfR(m)A–usnuh-e

rząd 5: hideRrunonofe(l)(A)hekAhederAginoronoR

rząd 6: herAmAlAsARArAgeuwe(l)AdudsAþAtbAriutiþ

Inskrypcji nie udało się w całości odczytać, a funkcjonujące w tej chwili „oficjalne” tłumaczenie opiera się w dużej mierze na interpretacji Erika Moltke, której pierwsza, opisana wspólnie z Lis Jacobsen wersja pojawiła się w 1942 roku. Kolejne próby analizy inskrypcji nie spotkały się z akceptacją, aż do roku 1989, kiedy to szwedzka badaczka Lillemor Santesson zaproponowała nową interpretację pierwszych trzech wersów. Wersja ta zyskała dużą popularność i obecnie najczęściej podaje się tłumaczenie brzmiące mniej więcej:

Dziewięcioma kozłami (i) dziewięcioma ogierami zapewnił HaþuwulfR (Hådulv) dobre zbiory. HariwulfR (Hærulv) … Rząd jasnych run tu ukryłem, run potężnych. Nieustannie dręczony, podstępna śmierć czeka tego, kto to [kamień] zniszczy.

Celowo nie podałam transliteracji, bo z runicznej ciekawostki zrobiłaby się pewnie analiza porównawcza późnopranordyckiego wariantu języka, dodam tylko, że według innych interpretacji HaþuwulfR zapewnił dobry plon nowym osadnikom, nowym przybyszom albo mieszkańcom Niuha, gościom Niuha [to wersja Moltke z 1942]; ewentualnie dziewięciu wysokim synom, dziewięciu wysokim gościom.

Nie ukrywam, że wersja „ofiarna” przemawia do mnie najbardziej. Składanie ofiar ze zwierząt we wczesnośredniowiecznej Skandynawii potwierdzają źródła, ale i znaleziska archeologiczne. Liczba dziewięć w tym kontekście od razu kojarzy mi się też z relacją Adama z Bremy o składanych w świątyni w Uppsali co dziewięć lat, przez dziewięć dni ofiarach, a łaskę bogów miała zapewnić krew dziewięciu męskich osobników ”każdego” gatunku, nie wyłączając, oczywiście, człowieka. Nie zabrakło tam pewnie ani kozłów, ani tym bardziej koni, które przecież poświęcano Frejowi i wykorzystywano do wróżb. Kolejny fragment inskrypcji to typowa formuła ochronna, opis przekleństwa, które dotknie tego, kto odważy się zniszczyć kamień.

Warto też odnotować, że runa j nie występuje tu tylko znak wchodzący w skład wyrazu, ale symbolizuje całe słowo: *jāra – (dobry) rok, udany plon/zbiory.

 

 

źródła:

Maciejewski, Witold (red.), Runy, Warszawa, Wydawnictwo TRIO, 2011

Santesson, Lillemor; En blekingsk blotinskrift : en nytolkning av inledningsraderna på Stentoftenstenen; Fornvännen 1989

Danske Runeindskrifter

Samnordisk runtextdatabas

Runinskrifter.net

Wikipedia

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Stwórz darmową stronę albo bloga na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

%d blogerów lubi to: