Runiczny sylabariusz – drewniany krążek z Sigtuny (SL 97)

Podczas przeprowadzonych w 2000 roku wykopaliskach w szwedzkiej Sigtunie natrafiono na niewielki dębowy krążek o szerokości około 10 cm i grubości 2 cm, z okrągłym otworem na środku. Znalezisko pochodzi z początku XI wieku: znajdowało się w warstwie pomiędzy pozostałościami dwóch budynków, warsztatów zajmujących się odlewami z brązu i produkcją grzebieni, z których starszy powstał około roku 1010, a późniejszy około 1030 roku. Ciekawość badaczy wzbudziło wyryte na krążku ponad 100 znaków runicznych:

Przechwytywanie
Gustavson, Helmer; Runor på skolschemat! Ett nyfunnet syllabarium från 1000-talets Sigtuna; s.73

Z jednej strony krążka znajdziemy przedzieloną linią serię znaków o wysokości około 2 cm, wyrytą w dwóch „rzędach” dookoła:

Przechwytywanie
Gustavson, Helmer; Runor på skolschemat! Ett nyfunnet syllabarium från 1000-talets Sigtuna; s.73

Zaczyna się na zewnętrznym okręgu od runy f widocznej zaraz za niewielką pustą przestrzenią, kontynuację na wewnętrznym okręgu rozpoczyna również następująca po małej przerwie między znakami runa t. Krążek został lekko uszkodzony w dwóch miejscach, przez co w zewnętrznym okręgu brakuje najpierw trzech run (prawdopodobnie þuþ) oraz czterech znaków kawałek dalej (rur) przy czym uszkodzenie sięga tu też wewnętrznego okręgu, w którym również brakuje czterech run (abim), pozostałe tworzą tekst:

f u f o f a f i – – – – o þ a þ …o r a r i k u k o k a k i h u h o h a h i n u n o n a n i

t u t o t a t i b u b o b – – … – u m o m a m i l u l o l a l i

Na krawędzi krążka znajdziemy kolejne siedemnaście znaków runicznych wysokości 2 cm, przy czym po ciągu dwunastu run na kolejnych 10 cm nie wyryto niczego, dopiero potem pojawia się ostatnich pięć znaków:

Przechwytywanie
Gustavson, Helmer; Runor på skolschemat! Ett nyfunnet syllabarium från 1000-talets Sigtuna; s.73

f r u f r o f r a f r i    n r i b u

Mamy tu do czynienia z sylabariuszem – fonologicznym systemem pisma, w którym znaki reprezentują całe sylaby. Sylabariusz na krążku zaczyna się pierwszym znakiem runicznego „alfabetu” – futharku – runą f, do której po kolei dodawane są samogłoski u, o , a oraz i, następnie w takim towarzystwie występuje kolejna runa z futharku określająca spółgłoskę itd. Samogłoski nie pojawiają się na krążku w kolejności ich występowania w futharku, gdzie i pojawia się przed a. Brakuje też dwóch znaków – runy R oraz runy s. Ale o ile brak pierwszego znaku jest zrozumiały – po prostu nie może występować w nagłosie – to ciężko wytłumaczyć brak runy s. Może autor, dopiero uczący się zapisu runicznego, po prostu zapomniał o tym znaku futharku?

Przechwytywanie
Gustavson, Helmer; Runor på skolschemat! Ett nyfunnet syllabarium från 1000-talets Sigtuna; s.73

Inskrypcja z drugiej strony krążka składająca się ze znaków wysokości 4 cm – z wyjątkiem krótkogałązkowej runy s liczącej tylko 3 cm – to prawdopodobnie:

nusftrmik:þurþir:mana:mist

Naucz się (run) za mną! Musisz odważyć się (?) najbardziej z mężczyzn

Nus zdaje się być trybem rozkazującym odpowiadającym staroislandzkiemu nýs! od czasownika nýsa – przyglądać się czemuś badawczo, wypatrywać, badać, śledzić. Czasownik ten pojawia się w Eddzie Poetyckiej, we fragmencie Hávamál ilustrującym poznanie run przez Odyna: Við hleifi mik sældu né við hornigi; nýsta ek niðr, nam ek upp rúnar, æpandi nam, fell ek aftr þaðan, co pozwolę sobie oddać w tłumaczeniu Apolonii Załuskiej-Strömberg: Chlebem mnie nie karmiono, ni napojem z rogu, wypatrywałem ku dołowi, przyjąłem runy – krzycząc przyjąłem, spadłem potem stamtąd. Dla szwedzkojęzycznych pozwolę sobie dodać jeszcze jako ciekawostkę, że takie znaczenie nýsa zachowało się w dialektalnym nysa ut (zbadać, zgłębić, dowiadywać się) i zwrocie få nys om något (dowiedzieć się czegoś, zwietrzyć coś).

Wiele, szczególnie młodszych, inskrypcji runicznych nie zawiera jakiegoś głębszego przesłania, tylko wymienia znaki futharku albo składa się z run zdających się nie posiadać sensu, a raczej stwarzających wrażenie niezaplanowanych bazgrołów. Niewykluczone, że tak właśnie przyszli twórcy inskrypcji ćwiczyli swój warsztat. Wygląda na to, że sztuki rycia run uczono się czasem w sposób bardzo przypominający naukę pisma łacińskiego, bo coś w rodzaju sylabariuszy, chociaż z reguły o wiele krótszych, nie jest czymś nietypowych wśród zachowanych inskrypcji runicznych – przykładem może być norweska inskrypcja z Brørs w Nord – Trøndelag (N A24), głosząca: (i)um nam ik þita þ(i) (:) fe fu fa fø czyli nam ek þetta því: fe fu fa fø (dlatego nauczyłem się fe fu fa fø), po czym wyryto znaki futharku.

źródła:

Gustavson, Helmer; Runor på skolschemat! Ett nyfunnet syllabarium från 1000-talets Sigtuna

 

Nytt om runer 16 (2001)

Nytt om runer 19 (2004)

Runic Dictionary

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

Stwórz darmową stronę albo bloga na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

%d blogerów lubi to: