Kijek runiczny z Lödöse (VG 281)

Runiczny kijek o wymiarach 8,4 x 1,9 cm i grubości 0,4 cm znaleziono przy okazji badań archeologicznych w szwedzkim Lödöse w 1974 roku. Znajdował się w pozostałościach budynku, w którym prawdopodobnie produkowano obuwie; odkryto tam wiele przedmiotów datowanych na początek albo połowę XII wieku. Z jednej strony na kijku wyryto dziewięć znaków runicznych: þ þ þ n n n o o o, przy czym runy þ wyglądają, jakbyśmy mieli tam podwójną linię – ale przy bliższej analizie widać, że autor inskrypcji dołączył do tych wewnętrznych linii dodatkowe kreski, charakterystyczne dla run n i o, więc w każdej runie þ znajdują się też runy n i o, mamy więc nie tylko układającą się z tych znaków inskrypcję ale też każda runa þ tworzy bindrunę składającą się ze znaków þno.

vg281sautor: Christer Hamp, źródło: link

Te trzy powtarzające się na kijku znaki to þþurs (turs, olbrzym, troll), nnauð (potrzeba, pragnienie) i oóss (as – bóg). Uwagę zwraca też potrójne powtórzenie, którego zadaniem – jeżeli założymy, że inskrypcja miała magiczne znaczenie – z pewnością było wzmocnienie działania tekstu. Nie wiemy, jaka była funkcja tego amuletu, ale zanim zacznę spekulować na temat znaczenia inskrypcji to warto wspomnieć o tym, że mamy kilka przykładów, które mogą nam pomóc zrozumieć jej przekaz. Na początek literatura staroislandzka: poemat Skírnismál z Eddy poetyckiej. Opowiada o tym jak Frej, przy pomocy swojego sługi Skírnira, starał się o rękę olbrzymki Gerd.

Frey_forelsket.jpgW.G. Collingwood, Tęsknota Freja (1908), źródło: Heimskringla

Olbrzymki nie skusiły podarki, nie chciała też ulec groźbą, dlatego Skírnir sięga po broń ostateczną – runy (wers 36):

Þurs ríst ek þér

ok þría stafi,

ergi ok æði ok óþola;

svá ek þat af ríst,

sem ek þat á reist,

ef gerask þarfar þess.

co pozwolę sobie przetłumaczyć jako: Þurs wyryję i trzy znaki,  lubieżność, obłęd i nieukojoną udrękę. Zniszczę je jak je wyryłem, jeśli będzie ku temu powód.

Jak widzicie runy mogły doprowadzić do niepożądanych zachowań, w tym przypadku miało to być pożądanie połączone z bólem i cierpieniem, a nawet zahaczające o szaleństwo. Niewykluczone, że te trzy znaki tworzyły bindruę o magicznych właściwościach. Jej działanie rzucający mógł odwrócić przez zniszczenie znaków.

Ale ten cytat z Skírnismál to nie jedyny tekst, do którego chciałam się odwołać. W XIII-wiecznym norweskim wierszu runicznym symbol þ jest opisany w następujący sposób: (þurs) vældr kuenna kuillu,  kátr uærðr fár af illu (Turs sprowadza na kobiety chorobę, niewiele ożywi niepomyślność). Mamy też islandzki wiersz runiczny mówiący o tym, że þurs er kvenna kvǫl ok kletta íbúi ok Valrúnar verr (Turs jest męką kobiet, mieszkańcem samotnej skały i kochankiem run zagłady). Þurs pojawia się też w inskrypcji amuletu z Sigtuny, a także w innych kontekstach sugerujących, że często personifikowano go z powodującym choroby demonem.

Wracając do runicznych poematów to o kolejnej runie – nauðr – dowiadujemy  się, że gerir (k)nappa kosti; naktan kelur í frosti (potrzeba daje niewielki wybór, nagi zamarznie na mrozie). Nauðr to cierpienie, tęsknota, udręka. O níu nauðir: dziewięciu potrzebach – a przecież na kijku mamy dziewięć „głównych” run – mowa jest w amulecie z Ribe (ni nouþær) oraz amulecie z Sigtuny (niu noþiʀ). Warto zauważyć, że oba amulety można też powiązać z þurs – mają pomóc wyleczyć chorobę (a co wywołuje þurs? Zresztą amulet z Sigtuny bezpośrednio go o to obwinia).

Ostatnia runa oznacza asa, boga. Może też – jeżeli odwołamy się do wspomnianych już runicznych poematów – być ujściem: óss er flestra ferða för; en skalpur er sverða (ujście rzeki to początek większości podróży, ale pochwa należy do miecza)

To tyle. Jak już wspominałam, możemy się tylko domyślać znaczenia tych trzech powtarzających się run. Liczby trzy i dziewięć ( 3 x 3 runy) na pewno też odgrywały tu jakąś rolę. Patrząc na inne inskrypcje, w których pojawia się turs oraz potrzeba i dodając do tego boga/ujście zaryzykowałabym stwierdzenie, że magiczna formuła þurs, nauð, óss miała za zadanie wyleczyć lub nie dopuść do choroby. A może macie inny pomysł?

 Źródła:

Skírnismál

Skirners friarefärd

Svärdström, Elisabeth och Gustavson, Helmer 1975, Runfynd 1974 i Fornvännen ; 70 (1975); s. 166–177. Fornvännen

Gustavson, Helmer och Snædal Brink, Thorgunn 1981, Runfynd 1980 i Fornvännen ; 76 (1981); s. 186–202. Fornvännen.

Eriksson, Manne, En amulett från Sigtuna : ett tolkningsförsök,  Fornvännen 28, 129-156

DEN NORSK-ISLANDSKE SKJALDEDIGTNING udgiven af Kommissionen for det Arnamagnæanske Legat ved Finnur Jónsson, Gyldendal, Nordisk forlag, København og Kristiania (1912-1915)

Tommy Kuusela, Med trehövdad turs skall du leva: sexuellt betvingande trolldom i nordisk mytologi och religion

http://www.christerhamp.se/runor/gamla/vg/vg281.html

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Stwórz darmową stronę albo bloga na WordPress.com.

Up ↑

%d blogerów lubi to: