Opis transakcji handlowej czy może magiczna formuła? Runiczny kijek z Hedeby

Samego Hedeby – albo Haithabu – chyba nie muszę nikomu przedstawiać. Owszem, może i leży obecnie na terenie Niemiec, w Szlezwiku – Holsztynie, ale we wczesnym średniowieczu była to, obok Ribe, ważna duńska osada. Wśród licznych, zachowanych i odnalezionych w Hedeby przedmiotów znalazł się też dość niepozorny, datowany na IX/X wiek kijek długości 16 cm znany jako DK Sl 9 albo Hedeby I (numer 5 na zdjęciu):

Obraz 529.jpgZdjęcie własne. Muzeum wikingów Haithabu

Jak już może rozpoznajecie na powyższym zdjęciu muzeum prezentuje nam dwa warianty interpretacji tej inskrypcji wykonanej przy pomocy krótkogałązkowych run. I o ile w takich wypadkach rozbieżności dotyczą najczęściej pojedynczych albo sekwencji słów, to tu ma się niemal wrażenie, że badacze analizowali dwa zupełnie inne teksty.

15128873_10154835504309824_6956442106437029106_oLaur, Wolfgang, Runendenkmäler in Schleswig – Holstein und in Nordschleswig, Schleswig 2006, s.40

Część inskrypcji jest jak widać nieczytelna, transkrypcja wygląda następująco:

raþi : utlfR : utufR : sati : auriki : itarku : in : aurik : salti : utlfi : utur
auþikR : biąn : fur : uk : þat : fu : suiarþ : ?lt : ul???li : kafiþu : at : ualR : ąkiu : likR : … : nu : suiarþ : ilt

co pozwolę sobie za Kabellem przetłumaczyć jako:

Niech Ulfr przezwycięży ranę! Ulfr wymierzył Auðrikowi ranę w tarczę; ale Auðrikr zadał mu za to ranę wzdłuż ciała; Nieznośny [rzeczownik, ten nieznośny] spowodował zgodnie ze swoją naturą ranę z powodu tego cięcia przez nieszczęsny miecz. Niech jednak kijek wyciągnie go z opresji … teraz zły miecz. 

Czyli kijek miałby tym samym być amuletem, który ma ratować życie mimo zdania ciężkiej rany. Brakujący fragment inskrypcji to jedno, ale mamy tu do czynienia ze zapisem runicznym, który zakłada, że różne, ale podobnie brzmiące dźwięki zapisywano za pomocą tylko jednego znaku, co prowadzi do różnych możliwości odczytu tych samych run. Dlatego też mamy drugą interpretację tekstu: Liestøl i Moltke zamiast Ulfra widzą w inskrypcji imię Oddulfr; zamiast zadawania rany mamy sprzedaż, a itarku to i torgu – czyli na rynku. Całość może wyglądać następująco:

Oddulfr przeczytał (to)! Oddulfr sprzedał (dał) Eyrikowi tarczę (?) a Eyrikr sprzedał (dał) Oddulfowi futro z wydry (?) 

Obie interpretacje są jednak mocno niepewne; na duńskiej stronie Nationalmuseet (patrz Danske Runeindskrifter w źródłach) jest też informacja o nowszej interpretacji Liestøla i Moltke, według której miałby to być nið, ale, niestety, nie znalazłam więcej informacji na ten temat. Na domysłach prawdopodobnie się skończy – brak fragmentu inskrypcji raczej uniemożliwia powstanie pewnej interpretacji i nigdy nie będziemy mieli pewności, czy to poetycko sformułowane magiczne zaklęcie, przyziemna notatka dokumentująca transakcję handlową w osadzie, a może jednak coś zupełnie innego.

(opublikowano na Bloggerze, 20.11.2016)

źródła:
Danske Runeindskrifter
Laur, Wolfgang, Runendenkmäler in Schleswig – Holstein und in Nordschleswig, Schleswig 2006

Reklamy

One thought on “Opis transakcji handlowej czy może magiczna formuła? Runiczny kijek z Hedeby

Add yours

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Blog na WordPress.com.

Up ↑

%d blogerów lubi to: