„Magiczne” bębny z Laponii

Bęben – nazywany po polsku często szamańskim, w językach skandynawskich określa się jako samski, bębnem noaide, wróżebnym albo runicznym/magicznym, przy czym od magicznego bębna raczej się odchodzi; jeszcze bardziej pejoratywne jest określenie lapoński bęben. W języku lule nazywa się go goabdes, północnosamskie określenie to goavddis/gobdis/goabdes albo meavrresgárri [złożenie ze słów kopać/ryczeć i naczynie], w południowosamskim... Czytaj dalej →

Zmylić olbrzymy? Runiczny szyfr jǫtunvillur.

Islandczykom zawdzięczamy nie tylko zachowanie średniowiecznych sag i poematów – w dawnych rękopisach odnajdziemy też wiedzę o ”tajemnych runach”: różnego rodzaju szyfrach i kodach. Najbardziej znane dzieło poruszające ten temat to powstała w Kopenhadze Runologia autorstwa osiemnastowiecznego uczonego, Jóna Ólafssona. Badacz wymienia między innymi dwa futharki, które nazywa jǫtunvillur meiri i jǫtunvillur minni. Jǫtunvillur miał... Czytaj dalej →

Kamień runiczny z Skarpåker (Sö 154) – Ragnarök czy raczej nawiązanie do „nowej wiary”?

Dzisiejszym bohaterem cyklu runicznych ciekawostek jest szwedzki kamień znaleziony na błoniach Skarpåker, należących do położonego 18 km na północ od Nyköping dworu Lindö. Inskrypcja nie jest długa, liczy raptem dwa zdania, ale znajdziemy tu kilka ciekawych elementów, takich jak treść, czy charakterystyczne dla regionu Södermanland tzw. runy bez pnia, ale na przykładzie tego kamienia możecie... Czytaj dalej →

Od mądrych i mylonych z olbrzymami po brzydkie małe pomioty – krasnoludy w średniowiecznej Skandynawii

Dziś w Skandynawii królują tomte albo nisse – niewielkie, urocze, w swoich czerwonych czapeczkach doglądające gospodarstw i czekające na porcję kaszy czy ryżu na mleku w wigilijny wieczór. Ale to młody wytwór, dawniej w folklorze rządziły inne istoty, pozostawiając ślad nie tylko w wierzeniach, ale i języku. Może i nazywa się je ”karłami", ale ich... Czytaj dalej →

Gdzie to wikingowie nie dotarli: runiczna tabliczka z Kingittorsuaq (GR1)

Bohaterką runicznych ciekawostek jest dziś niewielka kamienna tabliczka o wymiarach 26,8 x 15 cm, odnaleziona w Kingittorsuaq, w północnej części zachodniego wybrzeża Grenlandii. Kingittorsuaq - duża, wznosząca się wysoko góra - to nieduża, licząca jakieś 5 km2, niezamieszkała wysepka leżąca około 20 km na północ od miasta Upernavik. Na tabliczkę natknął się tam w 1824... Czytaj dalej →

Runiczna blaszka z Ulvsunda (U AST1;150) – amulet przeciw „powtórnie chodzącym” czy raczej ochrona przed nieumiejętnym ryciem run?

Bohaterka dzisiejszego wpisu, niewielka blaszka znaleziona w Ulvsunda, jest raczej dość mało znanym zabytkiem runicznym. A szkoda. Sama pierwszy raz natknęłam się na nią czytając pracę doktorską Sofii Pereswetoff-Morath i właśnie w oparciu o tekst szwedzkiej badaczki chciałam Wam opisać ciekawy, choć niestety nie odczytany w pełni amulet. W 1939 roku w Ulvsunda (dzielnica admistracyjna... Czytaj dalej →

Herjólfr Hornbrjótr – barwna historia pierwszego osadnika w Härjedalen

Ingólfr Arnarson er norskr vikingr – mimo, że minęło już wiele lat do kiedy chodziłam na zajęcia ze staroislandzkiego, to nadal dobrze pamiętam jedno z pierwszych zdań podręcznika dotyczące pierwszego ponoć norweskiego wikinga zamieszkałego na wyspie. Każdemu z Was nieobcy są pewnie też inni skandynawscy osadnicy – Eryk Rudy czy jego syn, Leif Eriksson. Dziś... Czytaj dalej →

Ragnhild, duch walkirii i impotencja – o pewnym XIV-wiecznym procesie o czary w Norwegii.

Każdy z Was pewnie słyszał o polowaniach na czarownice, które nie ominęło też Skandynawii. Wprawdzie tam magią parali się dawni bogowie, niemal każdy rodzimy mieszkaniec Laponii, niezależnie od płci, uchodził kiedyś za czarownicę czy czarownika, a i w ludowym folklorze znalazłoby się sporo rzeczy, które można podciągnąć pod praktyki magiczne, ale wraz we wzrostem znaczenia... Czytaj dalej →

Kamień runiczny z Malsta (Hs14) – runy bez pnia o Hé-Gylfe i lokalnym kamieniołomie.

Bohaterem dzisiejszego wpisu z cyklu runicznych ciekawostek jest kamień runiczny z Malsta w gminie Hudiksvall, w regionie Hälsingland – w środkowej Szwecji. Wyryte na nim znaki są najdłuższą, znaną nam inskrypcją wykonaną przy użyciu tzw. run bez pnia. Runy krótko- i długogałązkowe kojarzy każdy, ale w okresie wikingów używano też trzeciego wariantu: run bez pnia,... Czytaj dalej →

Stwórz darmową stronę albo bloga na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑